Diabeti i tipit 2 është bërë një nga problemet më të mëdha shëndetësore publike në Kosovë. Sipas dr. Afrim Bekteshi, endokrinolog në QKUK, sëmundja shpesh nuk diagnostikohet me vite, sepse simptomat janë të heshtura dhe lehtësisht atribuohen lodhjes ose moshës.
"Pacientët më vijnë kur tashmë kanë komplikacione – probleme me sytë, me veshkat, me nervat e këmbëve. Por në 9 raste nga 10, sëmundja ka filluar 5 deri 7 vjet më herët, në një fazë që mund të kishte qenë e kthyeshme," shpjegon dr. Bekteshi në një intervistë për Shneta.
Cilat janë shenjat e para
Sipas tij, ka tri sinjale që duhet të na bëjnë të kërkojmë një analizë gjaku:
- Etja e shtuar dhe nevoja për të urinuar shpesh, sidomos natën.
- Lodhja që nuk shpjegohet me ngarkesë pune.
- Plagë që shërohen ngadalë, sidomos në këmbë.
"Pre-diabeti nuk është diagnozë e qetë. Është një dritë e verdhë – mundësia e fundit për të mos kaluar në diabet të plotë."
Cilat analiza duhet bërë dhe sa shpesh
Dr. Bekteshi rekomandon që çdo person mbi 35 vjeç të bëjë një herë në vit analizën e glikemisë agjërimit dhe HbA1c (hemoglobina e glikoziluar), e cila tregon mesataren e sheqerit në gjak në tre muajt e fundit.
Vlerat e referencës që duhen mbajtur mend:
- HbA1c nën 5.7% – normale
- 5.7% deri 6.4% – pre-diabet
- Mbi 6.5% në dy analiza të njëpasnjëshme – diabet
Çfarë ndryshon në fazën e pre-diabetit
"Lajmi i mirë është që pre-diabeti është i kthyeshëm. Me ndryshime në ushqim, aktivitet fizik prej 150 minutash në javë, dhe një rënie modeste në peshë – rreth 7% të peshës trupore – rreziku për të zhvilluar diabet bie për 58%. Asnjë ilaç nuk e arrin këtë," thotë specialisti.
Ai paralajmëron, megjithatë, që ndryshimet duhet të jenë afatgjata. "Pesë kilogramë të humbur që kthehen pas gjashtë muajsh nuk ndihmojnë. Trupi mban kujtesë metabolike."
Kush është më në rrezik
Rreziku rritet me moshën, por sot mjekët shohin gjithnjë e më shumë raste te të rinjtë nën 30 vjeç. Faktorët kryesorë: prindër me diabet, mbipesha (sidomos në bark), aktiviteti i ulët fizik, dhe stresi kronik. "Gjumi i pamjaftueshëm është një faktor që ende nënvlerësohet," shton dr. Bekteshi.
Për gratë, një faktor i veçantë rreziku është diabeti gestacional gjatë shtatzënisë – ato gra duhet të kontrollohen çdo dy vjet edhe pas lindjes.
Mesazhi për lexuesit
"Mos prisni simptoma. Analiza e glikemisë kushton më pak se 5 euro dhe mund t'ju kursejë një jetë me ilaçe e injeksione. Bëjeni një herë në vit. Pikë."