Nuk mjafton të jesh i diplomuar, i specializuar dhe i përkushtuar. Nëse nuk ke "njohjen" e duhur, nëse nuk je i lidhur me dikë në pushtet, atëherë je i padukshëm. Konkurset bëhen vetëm për sy dhe faqe, me kandidatura të parapërgatitura dhe vendime të marra paraprakisht.
Kjo është realiteti për dhjetëra mijëra të rinj shqiptarë: diploma vlen më pak se mbiemri, specializimi vlen më pak se afiliimi politik, dhe përkushtimi vlen më pak se lidhja me dikë nëhierarkinë e partisë.
Kur meritokracia nuk ekziston, ata që punojnë dhe vlejnë dalin jashtë. Mjekët e rinj, infermierët, inxhinierët, mësuesit – të gjithë largohen sepse e shohin se s'ka vend për ta. Rezultati është emigrim masiv i trurit dhe një sistem publik i zbrazur nga profesionistët e mirë.
Ata që mbeten, mbeten sepse kanë lidhje, jo sepse janë më të përgatiturit. Dhe kur vendet e punës i marrin njerëzit e partisë, jo njerëzit e aftë, cilësia e shërbimit bie. Në spital kjo do të thotë diagnostikim më të ngadaltë, kujdes më të dobët, dhe rrezik për jetën e pacientit.
Kjo është kultura e klientelizmit: shteti si pronë e partisë, vendet e punës si shpërblim për besnikërinë, dhe qytetarët si subjekte në vend se si zotëri të të drejtave. Një kulturë e tillë e vret iniciativën, e mbyll shoqërinë dhe e bën të pamundur zhvillimin.
Meritokracia nuk është luks. Ajo është domosdoshmëri. Punësimet duhet të jenë transparente, me kritere të qarta, me proces të verifikueshëm dhe pa ndikim politik. Nëse dëshirojmë një sistem shëndetësor që funksionon, duhet të punësojmë mjekët më të mirë, jo më të lidhurët.
Ndryshimi fillon kur ne si shoqëri thjeshtojmë: jo më lidhje, por aftësi. Jo më klientelizëm, por ndershmëri. Jo më parti, por meritë.
Tani ose kurrë: meritokracia ose rrëzimi i sistemit.
